War is over, if You want it

Zamierzałem napisać ten artykuł pod tytułem:

„Co się z nami stało?”

To pytanie zadaję sobie być może nie tylko ja. Wielu ludzi pamięta jeszcze protesty przeciwko wojnie i wezwania do zachowania pokoju. Kiedyś było to jakby normalne. Pokolenia młodych ludzi, z tej generacji wchodzącej w dorosłość w latach 50-tych, czy 60-tych ubiegłego wieku uważały to za oczywiste: że trzeba dawać wyraz swoim poglądom. Protestować, gdy wojna się zbliża lub trwa. Domagać się utrzymania pokoju. I taki właśnie protest chcę przypomnieć. Wyrażał się tymi właśnie słowami, którymi zatytułowałem ten tekst. Czyli:

„Wojna się skończyła. Jeśli ty tego chcesz”.

Jak to jest, że od czterech lat trwa wojna na Ukrainie, czyli w sąsiednim kraju, a my pogodziliśmy się z tym faktem? Jakby wojna to była jakaś dodatkowa pora roku – po prostu jest. A my nie mamy na to wpływu. Przychodzi jak pora roku i kiedyś odejdzie. Ale my nic nie możemy poradzić, nic zrobić. A młodzi ludzie, czyli Ci którzy na tę wojnę mogą pójść jako jedni z pierwszych, przymusowo, nie zdają sobie sprawy z tego, co im grozi?

Tym się ta obecna wojenna pora roku różni od tych niezależnych od nas, przyrodniczych pór roku, że nie można sobie założyć, że potrwa mniej więcej 3 miesiące i będzie koniec.

Z wojną nigdy nic nie wiadomo.

Kiedy się skończy? Z historii wiemy, że była też taka 13- letnia (1454-1466), a była i wojna 30-letnia (1618-1648). Ta obecna wojna, na Ukrainie, weszła już w 5 rok jej trwania. I końca nie widać…

Niektórzy analitycy wskazują nawet, iż w interesie wielu osób jest, aby ta wojna trwała jak najdłużej.

Prezydent (?) Zelenski chce wojny – bo wciąż jest u władzy, choć jego i parlamentu ukraińskiego kadencja już dawno minęła. A więc jest takim „prezydentem po terminie”. Twierdzi, że jest wojna i nie czas na demokratyczne wybory.

Z kolei Putin, Rosjanie… Może rzeczywiście jest w nich taka myśl, iż skoro z tymi Ukraińcami, z ich nacjonalizmem ma Rosja tyle problemów, to jeśli wojna zrujnuje to państwo do szczętu, a Zachód przestanie kiedyś Ukrainie pomagać, to niewdzięcznicy wrócą w jakiejś dalszej perspektywie do „Matuszki Rossiji”?

I jest jeszcze cała „Koalicja chętnych”. Politycy to tylko ich reprezentacja. Prawdziwi chętni to właściciele udziałów w koncernach zbrojeniowych. I wszystkich innych korporacji pracujących na potrzeby wojny. Zarabia się nie tylko na śmiercionośnej broni i wszystkich komponentach, które do niej trzeba wyprodukować. Na szyciu mundurów też się zarabia. Ta kasta właścicieli zwana „Wall street” cały czas na wojnie zarabia. To tylko zwykli ludzie mają wierzyć w hasła obrony demokracji, obrony Europy, praworządności i innych „wartości”. Wierzyć, że Ukraina walczy za nas i dla nas.

Wartość jest jedna: pieniądz.

Na jednym z amerykańskich filmów fabularnych – o tych opętanych ideą zysku ludziach z nowojorskiej Wall Street – pojawia się migawka z amerykańskim banknotem, na którym zamiast tej pobożnej deklaracji „In God we trust” widnieje ta prawdziwa: „In Greed we trust.”

Znajoma z Niemiec, już bardzo starsza osoba, z którą przez chwilę dyskutowałem na WhatsApp, pochodzi właśnie z tego pokolenia „antywojennego”, którego młodość (ich lata między 20-tym a 30- tym rokiem życia) przypadła na ten okres świadomych ruchów antywojennych czy też pokojowych. Na lata 60-te ubiegłego wieku. 

Powiedziała mi, że wielu z jej znajomych, z jej generacji i innych, młodszych, kiedyś działających w ruchach pacyfistycznych, sprzeciwiających się wtedy wysyłaniu amerykańskiej młodzieży na wojnę do Wietnamu, uczestniczących w demonstracjach pokojowych organizowanych także w Niemczech Zachodnich, dziś zmieniło poglądy. Taka metamorfoza! I wobec aktualnej agresji Rosji zgłaszają się dobrowolnie na przeszkolenia jako sanitariusze. Jako osoby starsze nie będą bowiem pewnie powołani już teraz do wojska. Ale chociaż tak, w roli pomocy medycznej, chcą walczyć za demokrację. W razie rosyjskiej agresji. Zwykli ludzie uwierzyli. Dobro to my: Zachód. Zło to oni: Wschód. Rosja.

Chciałem ją zapytać, o jaką demokrację jej oraz im teraz chodzi? O tę na Ukrainie? Tak bardzo chcą działać w interesie tamtejszych oligarchów, którzy jeszcze bardziej się na wojnie bogacą? Jeszcze więcej lewych interesów robią niż wcześniej w tym przedwojennym ukraińskim korupcyjnym bałaganie? I o jaką agresję Rosji chodzi? A te całe lata ostrzeliwania przez Ukrainę Donbasu (2014-2022), gdzie ginęli tamtejsi cywile, Rosjanie? To się nie liczy? Dlaczego o tym się w main-streamie nie mówi, nie pisze?

Nie zapytałem jednak, gdyż znajoma, gdy poddałem w wątpliwość te informacje, które posiadała najwyraźniej z tego main-streamu (podkreślając, iż są one niezaprzeczalnie udokumentowane…), po prostu zerwała ze mną kontakty.

Lata 60-te… Trwa wojna w Wietnamie.

Amerykańska młodzież protestuje przeciwko wysyłaniu ich na wojnę do Wietnamu. The Beatles kończą beztroskie wspólne granie i John Lennon, już samotnie (a właściwie wraz Yoko Ono), porusza tematy o wiele poważniejsze niż dotychczasowe śpiewanie, które było przeważnie o pięknej miłości. „She loves you”. „Please love me too”. „Oh darling”… To już mu nie wystarcza. John dojrzewa i komponuje niesamowity hit „Imagine”.

Pewnie wpływ na Lennona miała Yoko Ono.

Nic nie wiem o tym ich związku. Jeżeli tak, jeżeli ona była pacyfistką i potrafiła przekonać do tej idei genialnego muzyka jakim był Lennon i „podnieść” go na o wiele wyższy poziom, niż ten na którym zaczynał z „chłopcami z Liverpoolu”, to wspaniale. I chwała jej za to! Ale może i on sam do tego „dorósł? Dojrzał.

Przypomina mi się album „Kriegsfibel” („Elementarz wojny”) Bertolta Brechta z 69 ilustracjami – zdjęciami prasowymi obrazującymi II wojnę światową i tragiczno-ironicznymi poetyckimi opisami tych fotografii. Teraz zajrzałem znów do niego. Tak! Zdjęcie nr 17 przedstawia właśnie Liverpool – port morski (drugi co do wielkości angielski port) zasnuty dymami z wybuchów i pożarów powstałych po niemieckim bombardowaniu. Z czasów gdy rodzili się tam przyszli Beatlesi.

Jeśli zaś chodzi o „Elementarz wojny”, to przetłumaczyłem te teksty. Znajdziesz je tutaj:

A oto Brechta wyjaśnienie do tego zdjęcia (fotografia nr 17 w „Elementarzu wojny”):

„Port w Liverpoolu, drugi co do wielkości w Anglii, był, jak wiadomo, celem wielu niemieckich ataków bombowych i otrzymał wiele trafień. Tu widzimy dobre zdjęcie portu i smugi dymu z ogniem pokazują, że urządzenia portowe niedawno miały odwiedziny niemieckich bombowców.”

A jego „wierszyk” pod tym zdjęciem – fotografią skutków wojny – jest taki :

Jeszcze jestem miastem. Ale wkrótce już nie.
Mieszkało tu 50 pokoleń. Przez 1000 lat.
Ale teraz, gdy ptaki śmierci nadlatują,
wystarczy miesiąc. By skończył się mój świat.

Sądzę, że John Lennon (urodzony w 1940 roku w Liverpoolu) podobnie jak i pozostali chłopcy z “The Beatles” (czyli: Ringo Starr, ur. 1940, Paul McCartney, ur. 1942 i George Harrison, ur. 1943) byli napiętnowani wojną. Właśnie wtedy, gdy rodzili się Beatlesi, Liverpool był intensywnie bombardowany (1940-1942). Może, jako dzieci, niewiele sami zapamiętali. Ale wojna była z pewnością w opowieściach ich rodziców, wspomnieniach innych członków rodziny i mieszkańców Liverpoolu. A samo to miasto pewnie jeszcze w następnych dziesięcioleciach po wojnie nosiło ślady tych hitlerowskich nalotów bombowych. To pokolenie miało ten wojenny uraz wpisany już na zawsze w swoją świadomość. 

Osobiste doświadczenie. Dopiero to nas przekonuje. 

Niestety, to przekonanie, że wojna jest największym złem, a jednocześnie, że mamy wpływ na to, czy ona nastąpi, czy nie, zanika wraz z odchodzeniem tych ludzi w przeszłość. I zanikła już potrzeba manifestowania tego antywojennego przekonania. Zostawiliśmy wszystko politykom i dziennikarzom pozostającym na ich usługach (oraz na ich utrzymaniu). I mamy to, co mamy. Czyli: powszechne zobojętnienie – tak jakby wojna tocząca się już nie tak daleko od nas, nigdy tu nie miała zawitać. Naiwność, że to się nie zdarzy. 

Nawet, gdy nasi (?) politycy mówią nam wręcz wprost: że wojny można się spodziewać za kilka miesięcy – my nie reagujemy! 

Premier Donald Tusk powtórzył to znowu w czasie tegorocznej edycji “Campus Polska Przyszłości”, cyklicznej, już po raz piąty zorganizowanej imprezie dla młodzieży, która odbyła się w dniach od 26 do 30 sierpnia 2026 roku w Olsztynie: “Najbliższe 7-8 miesięcy będzie krytyczne”. Eskalacja, prowokacja, NATO, Rosja, mobilizacja, zbrojenia. Tak, w skrócie, można by hasłowo streścić to, co tam mówił.

Język wojny! Ani słowa o tym, że trzeba zacząć rozmawiać, że trzeba się zatrzymać, zacząć pertraktować. 

I co? I nic! Młodzi ludzie (bo Campus to impreza dla nich) wysłuchali tak jakby bezrefleksyjnie. A to jest podobno elita naszego młodego pokolenia! Owszem, podobno było “docenienie powagi sytuacji” i były “merytoryczne pytania” (tak o tym relacjonuje AI).      Ale czy był sprzeciw, protest tej młodzieży wobec prowojennej polityki pana Premiera? Czy było wezwanie do pokojowej manifestacji? Np. chociażby na tym “Campusie”? A było może wezwanie polityków do podjęcia negocjacji? A był może sprzeciw wobec doposażania Ukrainy w śmiercionośne drony i rakiety, które nie realizują zadań obronnych, lecz służą do ataków na miasta w głębi Rosji? Był jakiś taki odruch, aby skończyć z okropnościami tej wojny?

Nic takiego nie udało mi się wyczytać, usłyszeć. Przyjmuję zatem, że nie było. I chcę tu porównać ten stan z tym, co zdarzało się wcześniej. Tuż po II wojnie światowej, a nawet jeszcze w 20 lat po niej. I co już się, niestety, nie zdarza.

Hasło “Nigdy więcej wojny” zostało przez ludzi, a w szczególności przez młodzież, zapomniane.

Napis: Nigdy więcej wojny

Pokolenie, które niestety osobiście przeżyło wojnę, nawet tylko tak w dzieciństwie, jak Beatlesi, ci “Chłopcy z Liverpoolu”, dążyło później do pokoju. Co chcę przez to powiedzieć? Prostą, banalną prawdę: zapominamy! Jako społeczeństwo.

A wracając do wątku o Beatlesach chcę przypomnieć o pięknej akcji na rzecz Pokoju na świecie, jaką odnotował nasz świat – właśnie dzięki Johnowi Lennonowi i Yoko Ono. Jest okazja – 75 rocznica tego wydarzenia mija w bieżącym roku.

Było to przed Świętami Bożego Narodzenia w 1969 roku. Wtedy John I Yoko rozpoczęli zakrojone na międzynarodową skalę propagowanie pokojowego przesłania. Tak!

Zwrócili się do narodów świata, bo ich akcja miała miejsce w stolicach oraz najważniejszych, największych miastach wielu krajów – tych które decydują o wojnie i pokoju. Wtedy i dzisiaj także.

Były to: Los Angeles, Nowy York, Rzym, Toronto, Amsterdam, Ateny, Paryż, Helsinki, Berlin, Tokio, Hongkong I Londyn. Gdyby nie “Żelazna kurtyna”, która dzieliła wtedy Europę Zachodnią oraz kraje tzw. Bloku Wschodniego, to być może plakaty, bannery i ogłoszenia prasowe propagujące ideę Pokoju na świecie pojawiłyby się także na Placu Czerwonym w Moskwie. A może nawet i u nas w Warszawie.

Co było na tych “nośnikach”, zwykle wykorzystywanych do reklam, informacji?

Tylko dwa krótkie zdania dużymi literami:

WAR IS OVER!

A poniżej, też dużymi literami, ale zupełnie małą czcionką:

IF YOU WANT IT.

Tak małą czcionką, iż trzeba było uważnie się wpatrzeć, aby to odczytać. A to powodowało, że każdy oglądający musiał przez chwilę w tym rozbieganym świecie, w tym gąszczu napisów, reklam, na chwilę zatrzymać wzrok na tym napisie. A zatem skupić się. I przemyśleć to co właśnie przeczytał: WOJNA SIĘ SKOŃCZYŁA! JEŚLI TYLKO TEGO CHCESZ. Może lepiej brzmi: WOJNA JEST SKOŃCZONA? Takie zdanie kojarzy mi się jednak z tym brutalnym powiedzeniem “jesteś skończony/a”. Ale w drodze wyjątku, wobec okropności jakie z sobą niesie, wojna powinna być i w tym sensie “skończona”. 

W internecie można zobaczyć zdjęcia tych całostronicowych ogłoszeń opublikowanych w najbardziej poczytnych gazetach. Na całej stronie jest tylko wielki napis j.w.

Robi wrażenie! I nie do przeoczenia!

Na samym dole tych ogłoszeń medialnych zawsze był napis informujący, iż to przesłanie pochodzi od Johna & Yoko. Napisy, które pojawiły się po raz pierwszy 15 grudnia 1969 roku miały okolicznościowy dopisek “Wesołych Świąt życzą John i Yoko”.

Oni byli w tamtym czasie kimś. Powszechnie znani. Rozpoznawalni. Dziś nazywamy takich ludzi celebrytami. Więc ich wezwanie do tego, aby aby działać na rzecz pokoju na świecie było zauważone przez wszystkich.

Kto sam nie zobaczył bannera, plakatu, czy ogłoszenia prasowego, to na pewno przeczytał o tym w innej gazecie, czasopiśmie, usłyszał w radiu i w telewizji. Media nagłośniły tę akcję. Właśnie… Czy była to jednorazowa akcja przed świętami Bożego Narodzenia AD 1969? Nie, oni wtedy zaczęli swoją nieprzerwaną i niekończącą się kampanię walki o pokój, prowadzoną na całym świecie. I wcale się to nie zaczęło w grudniu 1969 roku, lecz już od chwili ich ślubu, który miał miejsce 20 marca 1969 roku. Wtedy para zorganizowała coś spektakularnego, na tamte czasy: Bed in for Peace. Można to przetłumaczyć na: “W łóżku dla pokoju”. Ten antywojenny protest polegał na spędzaniu całego tygodnia w łóżku hotelowym I zaproszeniu do pokoju światowych mediów w celu promowania pokoju na świecie oraz sprzeciwu wobec wojny w Wietnamie.

Każdy sposób jest dobry, aby propagować Pokój.

Pokój na świecie poprzez hotelowy pokój! Były dwa etapy: w marcu 1969 roku hotel w Amsterdamie, a na przełomie maja i czerwca tego roku pokój w Montrealu. Szum medialny związany z ich ślubem oraz miesiącem miodowym słynna para wykorzystała do nagłaśniania idei pokoju na świecie. Z własnych środków finansowych. Lennon tłumaczył, że skoro reklamuje się mydło czy napoje, oni za pomocą chwytliwego pomysłu będą reklamować, czy też “sprzedawać”, pokój. Udzielali w łóżku wywiadów, rozmawiali przez cały dzień z zapraszanymi tam gośćmi (i gościniami – jeżeli ktoś koniecznie potrzebuje tu feminatywu): z aktywistami, politykami, dziennikarzami, innym artystami o pacyfizmie, miłości I bezsensowności wojen.

W każdym z hoteli byli do ich dyspozycji codziennie od godz. 9:00 do 21:00. I w tym czasie nic skandalizującego się nie działo. A w Amsterdamie dziennikarze spodziewali się skandalu. Para wydała bowiem wcześniej album z nagą okładką. Ale zastali tylko oboje małżonków siedzących spokojnie w białych piżamach, otoczonych kwiatami I napisami “Hair Peace” i “Bed Peace”. Ten “Pokój łóżkowy” nie wymaga tłumaczenia, natomiast ten “Pokój we włosach”, czy też “dla włosów” miał kontekst zapuszczania włosów jako formy protestu przeciwko wojnie. Jak wiadomo bowiem rekrutów strzyże się w koszarach na krótko, niemal na łyso.

Dziś to powszechna moda. Kiedyś odwrotnie.

Długie włosy były w latach 60-tych ubiegłego wieku symbolem młodzieży kontestującej zastane, narzucone im przez starsze pokolenia wymogi: “przyzwoitego” ubioru i wyglądu. Czyli, z chwilą gdy się przekraczało próg dorosłości, najlepiej widziane było u młodych mężczyzn noszenie garnituru oraz krótkiej fryzury. Hippisi wszystko to zakwestionowali. I z tego zostali zapamiętani. Zakwestionowali też jednak wojnę w Wietnamie. I w ogóle każdą wojnę. Ale o tym rzadko się wspomina – że próbowali realizować tu na ziemi ewangeliczne przykazanie miłości bliźniego. W tzw. narracji mediów, przynajmniej polskich, sprowadzano hipisowski styl bycia, życia i tę wyrażaną przez nich potrzebę miłości po prostu do seksu. Wspaniały temat! Wyparł wszystkie inne. I w ten sposób o antywojennej postawie młodzieży lat 60/70-tych ubiegłego wieku można już było zapomnieć. A przecież oni mówili, śpiewali i malowali na swoich luzackich autach te piękne słowa: “Make Love not War” (Czyń miłość a nie wojnę).

John Lennon, obywatel brytyjski, nie musiał iść na tę amerykańską wojnę w Wietnamie.

Ale jego środowisko, rówieśnicy z USA, walczyli wtedy o swoje życie, o wolność. Walka toczyła się w pokojowych demonstracjach, poprzez przystępowanie do ruchu obdżektorów, czyli osób odmawiających służby wojskowej ze względów sumienia (od ang. conscientious objectors), którzy odegrali kluczową rolę w ukształtowaniu amerykańskiego ruchu antywojennego. Skala zjawiska była wielka – nawet jak na wielki kraj jakim są Stany Zjednoczone. Status obdżektora uzyskało wtedy 171 tysięcy Amerykanów a 500 tysięcy ubiegało się o zwolnienie z poboru. Walka o pokój była też wtedy w muzyce. Tamta pop-music poruszała te tematy. Dzisiejsza chyba nie?

Świat szedł we właściwym kierunku a John Lennon wszystkim ludziom dobrej woli pomagał w tym swoimi kompozycjami.

Według Johna i Yoko wybór, czy iść na wojnę, czy żyć w pokoju, jest wyborem osobistym. Gdy będziemy solidarni, my ludzie, jako całość, jako ludzkość, mamy moc aby samemu zdecydować czy chcemy znosić wciąż tragizm wojny i jej skutków, czy po prostu się od niej odwrócimy wybierając pokój. Idealizm? Może. Ale oni dwoje robili co tylko mogli, aby ta idea się urzeczywistniała. To była też poza głównym przesłaniem, czyli „Stop wojnie!”, także swego rodzaju działalność dobroczynna, gdyż słowa “Wojna się skończyła” dawały nadzieję. Amerykańskim żonom, matkom, dzieciom, których mężowie, synowie, ojcowie ginęli w tamtym czasie w Wietnamie. Nadzieję, że przecież kiedyś nadejdzie koniec. Każdej wojny. I oni wrócą do domu.

Jak wielu nie wróci? Na marginesie: zazwyczaj dopiero wtedy, po zakończeniu wojny, pojawia się pytanie: po co nam to było… Pytanie retoryczne. 

Mały napis “Jeśli tylko chcesz” umieszczony pod tym wielkim hasłem o skończoności wojny, zwracał każdemu patrzącemu na te billboardy oraz prasowe ogłoszenia, że ty też jesteś odpowiedzialny. I ty też możesz coś zrobić, aby tak było.

Warto wiedzieć, że te dwa zdania z kampanii Johna i Yoko nawiązywały wprost do hasła powszechnie znanych w świecie anglosaskim plakatów, wzywających młodych ludzi w roku 1914 oraz w następnych latach I. wojny światowej do zaciągnięcia się na ochotnika do armii. W wersji angielskiej brzmiało to tak: Your King and Country need You. Join the Army until War is Over (Twój król i twój kraj potrzebują cię. Wstąp do armii zanim wojna się skończy).

I warto wiedzieć jeszcze, że dwie przepiękne piosenki Johna Lennona i Yoko Ono to po prostu manifest antywojenny. W 1971 roku przebojem świątecznym stał się utwór “Happy Christmas (War is over)”. Kończący się właśnie tymi słowami: “Wojna jest skończona, jeśli tego chcesz”. Piosenka weszła na stałe do kanonu bożonarodzeniowych hitów. Niestety, niektóre covery pomijają to najważniejsze w niej zdanie, wypowiadane na sam koniec piosenki. I wtedy mamy tylko piękny, ale bardzo zwyczajny tekst o zbliżających się świętach i refleksjach na temat mijającego roku. Niewiele różniący się od innych świątecznych przebojów. Taka “erozja” tej piosenki nastąpiła.

W tym samym, 1971 roku światową karierę zrobił ogromny przebój Johna Lennona i Yoko Ono: przepiękna piosenka “Imagine” (”Wyobraź sobie”). To moim zdaniem opus magnum jego twórczości. Z tą piosenką nie jest on już tylko piosenkarzem – jest twórcą. I wizjonerem.

Zakończę słowami Johna i Yoko, ostatnią optymistyczną zwrotką:

You may say I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope some day you’ll join us
And the world will live as one.

Po polsku:

Możesz powiedzieć, że jestem marzycielem
Ale nie jestem jedyny
Mam nadzieję, że pewnego dnia dołączysz do nas
I świat będzie żył jako jedność

Ja się dołączam, a Ty?

Czarno-biała mozaika upamiętniająca utwór Johna Lennona i Yoko Ono pt. "Imagine"

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

error: Ta tresc jest chroniona przed kopiowaniem
Przewijanie do góry